Dat gebeurt niet omdat ik vooraf denk: nu moet er strategisch verantwoord een dier in. Zo werkt het gelukkig niet. Dieren komen mijn werk binnen omdat ze iets kunnen wat mensen in verhalen soms lastiger kunnen: ze maken gevoelens toegankelijk zonder dat het zwaar wordt.

Een dier kan iets dragen wat herkenbaar is, maar toch genoeg afstand geeft. Een kind hoeft niet meteen te denken: dit gaat over mij. Het kan eerst kijken naar Uil, Muis of Egel. En juist daardoor kan een verhaal dichterbij komen. Bovendien ben ik dol op de natuur en alles wat daarbij hoort.

Dieren maken gevoelens lichter

In Uil en Muis helpen Egel trekt Egel zich terug. Dat is een serieus gegeven. Je kunt daar zware woorden aan hangen, maar dat wilde ik niet. Het verhaal mocht zacht blijven.

Door Egel een dier te laten zijn, ontstaat er ruimte. Hij is niet “een probleem”. Hij is Egel. Iemand die zijn huisje niet meer uitkomt. Iemand die voorzichtigheid nodig heeft. Iemand voor wie Uil en Muis bloemen brengen, zonder hem naar buiten te trekken.

Dat vind ik zo mooi aan dieren in verhalen: ze kunnen kwetsbaar zijn zonder meteen zielig te worden. Ze kunnen grappig zijn zonder oppervlakkig te worden. Ze kunnen iets menselijks laten zien, zonder dat het verhaal in uitleg verandert.

Een dier heeft meteen karakter

Een uil roept iets anders op dan een muis. Een egel beweegt anders door een verhaal dan een vogel. Een kip brengt weer een heel eigen energie mee, zeker als het om Kukelkipjes gaat. Dieren hebben van zichzelf al een soort karakterkleur.

Daar speel ik graag mee. Uil mag bedachtzaam zijn, maar niet stijf. Muis mag klein zijn, maar niet bang. Egel mag gesloten zijn, maar niet onbereikbaar. Vogel Vera mag op avontuur gaan, juist omdat ze niet alles zeker weet.

Als schrijver en illustrator hoef je dan niet alles uit te leggen. Een houding, een snuit, een blik, een paar laarzen of een bloem in een pootje kan genoeg zijn. Beeld en tekst werken dan samen. De tekst zegt één ding, het dier laat de rest voelen.

Dieren geven kinderen een veilige ingang

Kinderboeken mogen vrolijk zijn. Ze mogen grappig zijn. Ze mogen vol kleur zitten. Maar dat betekent niet dat ze niets te zeggen hebben. Juist via dieren kun je thema’s aanraken die anders te groot voelen.

Vriendschap, bang zijn, opnieuw durven, zorgen voor elkaar, alleen zijn, eigenwijs zijn, verdwalen, ontdekken: dieren kunnen zulke thema’s dragen zonder dat het verhaal zwaar op de lezer gaat liggen.

Een kind kan lachen om een muis, meeleven met een egel of zich herkennen in een vogel die op avontuur gaat. En soms gebeurt dat zonder dat het hardop benoemd hoeft te worden. Dat is vaak krachtiger dan een uitleg met een vlaggetje erbij.

Natuur hoort bij mijn beeldtaal

Dieren komen bij mij bijna altijd samen met natuur. Tuinen, bloemen, bomen, vogels, paddenstoelen, gras, regen, sneeuw, wind en zon. Niet als decor waar toevallig iets voor gebeurt, maar als onderdeel van de wereld.

In mijn illustraties speelt natuur vaak mee in de sfeer van het beeld. Een tuin kan veilig voelen. Een bloem kan zorg betekenen. Een vogel kan beweging brengen. Een paddenstoel kan een kleine wereld openen waar je even in wilt blijven hangen.

Mijn illustratiestijl is daardoor herkenbaar geworden: kleurrijk, warm en verhalend, met veel dieren, natuur, bloemen, kleine details en zachte fantasie. Het is een stijl die vriendelijk oogt, maar meestal wel iets onder de oppervlakte meedraagt.

Voorbeelden uit mijn boeken

In Vogel Vera in het wonderbos gaat een klein vogeltje op avontuur in een fantasierijke wereld. In De Kukelkipjes en de zandbak zorgen kippen voor beweging, humor en herkenbare toestanden.

In De dolfijn met sproeten begint het al bij de titel: een dier met iets eigens. Net anders. Net genoeg om nieuwsgierig te maken.

En in Uil en Muis helpen Egel dragen drie dieren samen een verhaal over vriendschap, geduld en zorgen voor elkaar. Dat zijn grote woorden, maar door Uil, Muis en Egel worden ze kleiner, zichtbaarder en zachter.

Meer van mijn boeken vind je op de pagina Boeken van Esther van der Ham.

Tekenen en schrijven versterken elkaar

Omdat ik zowel schrijf als illustreer, denk ik vaak tegelijk in taal en beeld. Een dier ontstaat niet alleen als personage in woorden, maar ook als vorm, kleur, houding en ritme op de pagina.

Soms weet ik nog niet precies wat een personage gaat zeggen, maar zie ik wel hoe het staat. Of andersom: ik hoor een zin en weet ineens welk dier daarbij hoort. Dat heen en weer bewegen tussen tekst en beeld past bij mijn manier van maken.

Als auteur, illustrator en uitgever kijk ik bovendien naar het geheel. Past het personage bij de leeftijd van de lezer? Werkt het beeld in druk? Draagt het iets bij aan het verhaal? Blijft het helder genoeg voor kinderen, maar interessant genoeg voor de volwassene die meeleest?

Waarom dieren blijven terugkomen

Ik denk dat dieren in mijn werk blijven terugkomen omdat ze ruimte maken. Voor verbeelding, humor, zachtheid en herkenning. Ze kunnen iets zeggen zonder te praten, iets voelen zonder lange uitleg en iets dragen zonder dat het zwaar wordt.

Ze brengen ook een soort vrijheid. Een muis mag dapper zijn. Een uil mag twijfelen. Een egel mag binnen blijven. Een vogel mag verdwalen. En ondertussen kijken wij als lezers mee, zonder dat iemand zegt: let op, nu volgt de les.

Misschien is dat precies waarom ik dieren zo graag teken en schrijf. Ze openen een deur naar iets menselijks, maar laten genoeg ruimte over om zelf te kijken, te voelen en te ontdekken.